ဒလိုင္းလားမားႀကီး၏ ၀ိပႆနာခရီး

၂ဝဝ၅ ခုႏွစ္တြင္ တိဘက္ဘုန္းေတာ္ ႀကီး ဒလိုင္းလားမားသည္ ဝါရွင္တန္ၿမိဳ႕၊ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံအသင္း Massachusetts Institute of Technology- MIT ၏ ႏွစ္ပတ္လည္အစည္းအေဝး တြင္ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံပညာႏွင့္ ဗုဒၶတရား ေတာ္၏ စိတ္ပိုင္းဆုိင္ ရာ ျခားနားခ်က္တို႕ကုိ ေဟာေျပာခဲ့သည္။ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ဒလိုင္းလားမားက သူသည္ ဗုဒၶရဟန္းေတာ္တစ္ ပါးျဖစ္သကဲ့ သို႕ ေခတ္ေပၚနည္းပညာတို႕ကို လည္းစိတ္ဝင္စားေၾကာင္း။ သူသည္ ေန႕စဥ္ နံနက္တိုင္း ေလးနာရီၾကာ တရား႐ႈမွတ္ ေၾကာင္း။ တရား႐ႈမွတ္ရသည္မွာ ပင္ပန္းလွေၾကာင္း။ သို႕ျဖစ္ရာ အကယ္၍ အာ႐ံု ေၾကာသိပၸံပညာျဖင့္ တရား႐ႈမွတ္ၿပီး ရရွိသည့္ စိတ္အေျခအေနမ်ဳိးသို႕ ေရာက္ရွိေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ပါက လက္ခံႀကိဳဆိုလိုပါ ေၾကာင္း။ မိမိသည္ လိုလားစြာပါဝင္ ေဆာင္ ရြက္လိုပါေၾကာင္း ေျပာၾကားခဲ့သည္။ ယခုအခါတြင္မူ မက္ဆာခ်ဴးဆက္ နည္းပညာသိပၸံ Massachusetts Institute of Technology- MIT ႏွင့္ စတန္းဖို႕ဒ္ တကၠသိုလ္ Stanford University တို႕သည္ ဒလိုင္းလားမား၏ ဆႏၵကိုျဖည့္ဆည္းေပးႏုိင္ ရန္ ေျခတစ္လွမ္းနီးကပ္လာခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံပညာရွင္တို႕သည္ တရား႐ႈ မွတ္ေသာအခါ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ဦးေႏွာက္ လိႈင္းမ်ားကို လွ်ပ္စစ္ ပံုရိပ္ဖမ္းစက္မ်ားျဖင့္ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ၾကသည္။ ဤဦးေႏွာက္လိႈင္း မ်ား မည္သို႕ျဖစ္ေပၚလာၾကသည္။အသိ ပညာကို မည္သို႕တုိးတက္ျဖစ္ေပၚ ေျပာင္းလဲေစသည္ စသျဖင့္ စူးစမ္းရွာ ေဖြခဲ့ၾကသည္။ တရား႐ႈမွတ္ရာမွ ဦး ေႏွာက္တြင္ရရွိသည့္ အေျခအေနမ်ဳိးသို႕ေရာက္ရွိေစရန္ မည္သုိ႕တုပျပဳလုပ္ ေပးႏုိင္မည္ ဆိုသည္ကို ေလ့လာခဲ့ၾက သည္။ အာ႐ံုေၾကာသုေတသီတုိ႕သည္ ဦးေႏွာက္တြင္ တရား႐ႈမွတ္ၿပီးသည့္ အခါတြင္ ျဖစ္ေပၚသည့္ ဦးေႏွာက္ လိႈင္းပံုရိပ္မ်ဳိး ျဖစ္ေပၚေစရန္ ႀကိဳး စားစမ္းသပ္ခဲ့ၾကသည္။ ဘုန္းေတာ္ ႀကီး ဒလိုင္းလားမားသည္ တရား႐ႈ မွတ္ရရွိသည့္ အေျခအေနမ်ဳိးကုိ နည္းပညာအေထာက္အပံ့ျဖင့္ ရရွိလိုသကဲ့သို႕ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံပညာရွင္တို႕သည္ လည္း တရား႐ႈမွတ္သူတို႕၏ ခႏၶာအေပၚ ဥာဏ္သက္ဝင္ရာမွ ရရွိေသာ အသိသည္ ဦးေႏွာက္၏ အလုပ္လုပ္ပံုအတြင္းသေဘာကုိ စူးစမ္းသိရွိ ႏိုင္ရန္အေထာက္အကူျပဳမည္လားဟု စိတ္ဝင္စားေနၾကသည္။ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံအျမင္ အရမူ တရား႐ႈမွတ္မႈသည္ ဦးေႏွာက္၏ အလုပ္လုပ္မႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္စြမ္း ပိုမိုအားေကာင္းလာေစရန္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာေလ့က်င့္ခန္း အဆင့္ဆင့္ပင္ျဖစ္ သည္။ ဤေလ့က်င့္မႈ၏ အ႐ိုးစင္းဆံုး အဆင့္သည္ အသက္႐ွဴမႈ စေသာ အာ႐ံုတစ္ခုတည္းအေပၚတြင္ စိတ္ကုိ စူးစိုက္ထားမႈျဖစ္သည္။ ရက္ၾကာစြာ တရား႐ႈမွတ္ထားေသာ ေယာဂီသည္ တရား႐ႈမွတ္စေယာဂီထက္ စူးစိုက္ ႐ႈမွတ္ႏိုင္စြမ္းအား (သမာဓိ)ပို မိုေကာင္းသည္ကို ေလ့လာမႈ အမ်ဳိးမ်ဳိးတို႕က သက္ေသျပခဲ့ ၿပီးျဖစ္သည္။ သိမွတ္မႈဆိုင္ရာ စိတ္ပညာလက္ေတြ႕ စမ္းသပ္မႈ မ်ားတြင္ တရား႐ႈမွတ္မႈေကာင္း စြာျပဳလုပ္ထားသူမ်ားသည္ တရား႐ႈမွတ္မႈ မျပဳဖူးသူမ်ား ထက္ ရလဒ္ေကာင္းမ်ား ရရွိ ခဲ့ၾကသည္။ အာ႐ံုတစ္ခုတည္း အေပၚ တြင္ စူးစိုက္႐ႈမွတ္ျခင္းသည္ စိတ္ကုိဖြင့္၍ ေစာင့္ၾကည့္ျခင္း ဟုဆိုအပ္ေသာ ေလးေလးနက္ နက္ ဆင္ျခင္ျခင္းႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္ ပါက အေျခခံအဆင့္ဟု ဆိုရ မည္ျဖစ္သည္။ စိတ္ကုိဖြင့္၍ ေစာင့္ၾကည့္႐ႈမွတ္ရာတြင္ ေယာဂီသည္ အာ႐ံုတစ္ခုတည္းအေပၚတြင္သာ စူးစိုက္ျခင္းမျပဳဘဲ စိတ္အေတြ႕ အႀကံဳအားလံုးကို ေပၚလာသမွ် အာ႐ံုမ်ားကို႐ႈမွတ္ရသည္။ ဝစၥကြန္ဆင္ Wisconsin ျပည္နယ္၊ မဒစ္ဆြန္-Madison ၿမိဳ႕ ရွိ မဒစ္ဆြန္တကၠသိုလ္မွ စိတၱေဗဒပညာရွင္ ရစ္ခ်က္ေဒးဗစ္ဆန္-Richard Davidson သည္ သူ၏ဓာတ္ခြဲခန္းတြင္ စိတ္ကုိ ဖြင့္၍ေစာင့္ၾကည့္႐ႈမွတ္မႈဆိုင္ရာ စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ဒးဗစ္ ဆန္ႏွင့္အဖြဲ႕သည္ ရက္ရွည္ျမင့္စြာ တရား႐ႈမွတ္ခဲ့သူမ်ား၏ ဦးေႏွာက္လွ်ပ္စစ္လိႈင္းပံုရိပ္မ်ားႏွင့္ ယခုမွစတင္၍ ရက္သတၱတစ္ ပတ္မွ်သာ တရား႐ႈမွတ္ၿပီး သူတို႕၏ ဦးေႏွာက္လွ်ပ္စစ္လိႈင္းပံုရိပ္ Electronencephaloh Graphic - EEG တို႕ကုိဖမ္းယူ မွတ္သား ေလ့လာခဲ့ၾကသည္။ ေလ့လာေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားကုိ၂ဝဝ၄ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္အမ်ဳိးသားသိပၸံအကယ္ဒမီ ၏ ေတြ႕ရွိခ်က္ မ်ား Proceedings of the National Academy of Science USA အျဖစ္ ထုတ္ျပန္ခဲ့သည္။ ထုတ္ျပန္ေၾကညာခ်က္ သည္ ေမွ်ာ္လင့္ထားသည္ မ်ားႏွင့္ မ်ားစြာကြဲလြဲခဲ့သည္။ ဦးေႏွာက္လိႈင္းပံုရိပ္မ်ားသည္ Relative Harmony အရ ႐ိုက္ခတ္မႈ တို႕ကိုေဖာ္ျပသည္။ ဦးေႏွာက္လိႈင္း ပံုရိပ္မ်ားသည္ ျမန္ႏႈန္းအမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ျဖစ္ေပၚေနၾကသည္။ အိပ္မက္ပင္ မမက္ဘဲ အိပ္ေပ်ာ္ေနသူ တို႕တြင္ ေႏွး ေကြးေသာ ဒယ္လ္တာ Dalta လိႈင္း ပံုရိပ္မ်ားျဖစ္ေပၚသည္။ အာ႐ံုစူးစိုက္ ေနသူ၊ သိေန၊ မွတ္သားေနသူတို႕၏ ဦးေႏွာက္လိႈင္းပံုရိပ္မ်ားသည္ ျမန္ဆန္ ေသာ ဘီတာလိႈင္း Beta ပံုရိပ္တို႕ ကုိျပေနသည္။ ဦးေႏွာက္လိႈင္းပံုရိပ္တို႕ တြင္ Gamma လိႈင္းပံုရိပ္ တို႕သည္ အျမန္ဆံုးျဖစ္သည္။ ဦး ေႏွာက္၏ဂမ္မာလိႈင္းပံုရိပ္မ်ားကုိ သာမန္လူတို႕တြင္ မ်က္လံုးအျမန္ လႈပ္ေနေသာ အိပ္ျခင္းဟုဆိုႏိုင္သည္ Repid Eye Movement- REM အိပ္ စက္မႈမွ ႐ုတ္ျခည္ႏိုးလာခ်ိန္ႏွင့္ ရွား ရွားပါးပါးအသိရွိႏုိးၾကားေနခ်ိန္တို႕ တြင္ေတြ႕ရတတ္သည္။ REM အိပ္ စက္မႈဟူသည္ ညအိပ္ေနစဥ္ အိပ္မက္ မက္သကဲ့သို႕ မၾကာခဏျဖစ္ေပၚ တတ္သည့္မ်က္စိမွိတ္ လ်က္ မ်က္ ခြံေအာက္တြင္ မ်က္စိလႈပ္ေနျခင္းႏွင့္ ႏွလံုးသည္ အိပ္စက္ေနစဥ္ သာမန္ ခုန္ႏႈန္းထက္အျမန္ခုန္ေနျခင္းတို႕ျဖင့္ အိပ္ေနျခင္းျဖစ္သည္။ မ်က္လံုးလႈပ္ အိပ္စက္မႈဟု  ေဝါဟာရျပဳလိုပါသည္။) ေဒးဗစ္ဆန္၏ ေလ့လာမႈမွလူသားတြင္ယခင္က မေတြ႕ရွိရေသး ေသာ ဂမ္မာဦးေႏွာက္လိႈင္းမ်ားကုိ ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။ ၾကာျမင့္စြာ တရား႐ႈမွတ္ခဲ့သူ၊ တရား႐ႈမွတ္မႈ ဝါရင့္သူတို႕၏ ဦးေႏွာက္လိႈင္းပံုရိပ္တို႕သည္ တည္တံ့ေသာဂမ္မာလိႈင္း တို႕ကုိ ျဖစ္ ေပၚေစေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။ တည္တံ့ေသာ ဂမ္မာလိႈင္းတို႕သည္ အနည္းဆံုး တရား႐ႈမွတ္ေရာက္ရွိ သည့္ အေျခအေနအခ်ဳိ႕ကုိ ကိုယ္စား ျပဳျပသရန္ ေရာက္ရွိလာသည္ဟု ဆုိ ႏုိင္ေပသည္။ ဤဂမ္မာလိႈင္း စည္းခ်က္မ်ား သည္ တရား႐ႈမွတ္မႈ၏ ဝိေသသ လကၡဏာျဖစ္ခဲ့လွ်င္ ဦးေႏွာက္အတြင္း သို႕ ဂမ္မာေရာင္ျခည္သက္ေရာက္ေစလ်က္ဘုန္းေတာ္ႀကီးဒလိုင္းလားမားအလိုရွိသည့္အေျခအေနကို ျဖစ္ ေပၚေစႏိုင္ၿပီလားဟု ေစာေၾကာ                                         စိစစ္ရ ေတာ့မည္ျဖစ္သည္။ သို႕ေသာ္ သုေတ သီတို႕သည္ ဦးစြာ ဦးေႏွာက္အတြင္း တြင္ ဂမ္မာေရာင္ျခည္တို႕သည္ မည္ သုိ႕ျဖစ္ေပၚလာသည္ကို စူးစမ္းၾကရမည္ျဖစ္သည္။ ဤစူးစမ္းမႈ၏ အေျဖသည္ သုေတသန၏သတ္မွတ္ခ်က္၊ သုေတသန၏လုပ္ငန္းျဖစ္ေပသည္။ ၂ဝဝ၉ ခု ဇြန္လတြင္ မက္ဆာ ခ်ဴးဆက္တကၠသိုလ္က ခရစ္တိုဖာ အိုင္မိုး- Christopher I.Moore ႏွင့္ Li-Huei Tsai တို႕၏ ေလ့လာ ခ်က္စာတမ္းတစ္ေစာင္၊ စတန္းဖို႕မွ ကားလ္ဒိုင္ဆာ႐ို- Karl Deisseroth က သုေတသနစာတမ္းတစ္ေစာင္တို႕ ကုိ Natuire ဂ်ာနယ္တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ သည္။ ထိုစာတမ္းတို႕က လ်င္ျမန္စြာ စူးဝင္လာေသာ အင္တာညဴရြန္တို႕၏ လႈပ္ရွားလုပ္ေဆာင္မႈေၾကာင့္ ဂမ္မာ လိႈင္းစည္းခ်က္ ျဖစ္ေပၚလာသည္ဟူ ေသာ အႏုမာနအယူကုိ အတည္ျပဳ ေပးခဲ့သည္။ အင္တာညဴရြန္တို႕သည္ သာမန္ထက္ျမန္ေသာႏႈန္းျဖင့္ စိုက္ဝင္ (ပစ္ခတ္)ၾကသည္။ အဆင့္ျမင့္သိ မွတ္မႈအတြက္ အဓိကက်ေသာဦး ေႏွာက္၏ အျပင္လႊာျဖစ္သည့္ Cerebral Cortex ႏွင့္ နီးေသာ အတြင္း ျဖတ္လမ္းရွိၾကသည္။ သုေတသီတို႕ သည္ သက္ရွိတို႕၏ ဦးေႏွာက္ကို စူး စမ္းရန္အတြက္ အလင္းကိုအေျခခံ ေသာ မ်ဳိးဗီဇ Optogenetics နည္း လမ္းတို႕ကုိ အသံုးျပဳၾကသည္။ သူ တို႕သည္ ဝင္ေရာက္လာေသာ အာ႐ံု တို႕ကို ဆန္းစစ္သည့္ ၾကြက္သားတို႕ ၏ Perfirontal Cortax သို႕မဟုတ္ Barrel Cortex တို႕၏ အင္တာညဴရြန္ တို႕ကိုသာ စြဲကပ္သည့္ ဗိုင္းရပ္တို႕ကို ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၾကသည္။ ဗိုင္းရပ္တို႕သည္ ပစ္မွတ္ ကလာပ္စည္းတို႕အား အလင္းကို တုံ႕ ျပန္ႏိုင္ေသာသတၱိရွိသည့္ မ်ဳိးဗီဇကို ထုတ္ေပးသည္။ ထုိ႕ေနာက္ သုေတ သီတို႕သည္ ၾကြက္တို႕၏ သက္ဆိုင္ ရာ Cortex ဧရိယာတြင္ ေသးမွ်င္ ေသာ အလင္းဖိုင္ဘာမွ်င္တို႕ကို အလင္းကုိစြဲကပ္ခံရသည့္ ညဴရြန္တို႕ အေပၚသာက်ေရာက္ေစလ်က္၊ အျမန္စူးဝင္တတ္ သည့္ အင္တာညဴရြန္တို႕ ကိုသာ လႈပ္ရွားလာေစရန္ စီစဥ္ထည့္ သြင္းသည္။ သတ္မွတ္ထားေသာ ကလာပ္စည္းတို႕ကုိ အခ်ိန္ႏွင့္ေဒသ အဝန္းကို တိက်သိပ္ေမြ႕စြာ ထိန္းခ်ဳပ္ လ်က္ရွိဖြင့္ရန္ပိတ္ရန္စီစဥ္ျခင္းျဖစ္သည္။ စမ္းသပ္ခ်က္တို႕တြင္ ဤညဴရြန္ တို႕သည္ ဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္ ကို ျဖစ္ ေပၚေစသည္ဟူေသာ အႏုမာန အယူကို အတည္ျပဳႏိုင္ရန္အတြက္ လ်င္ျမန္စြာစူးဝင္တတ္သည့္ အင္တာ ညဴရြန္တို႕အား တည္တံ့ေသာ ဂမ္မာတုန္ခါမႈမ်ားျဖစ္ေပၚလာေစရန္ လႈံ႕ ေဆာ္ေပးသည္။ ၾကြက္မ်ားတြင္ တည္တံ့ေသာ ဂမ္မာလိႈင္း မ်ားျဖစ္ေပၚေစျခင္းသည္ စင္စစ္မူ ခက္ခဲေသာ နည္းျဖစ္သည့္ စိတ္ကုိဖြင့္၍ ေပၚရာအာ႐ံုကုိ တရား ႐ႈမွတ္နည္းျဖင့္ ကာလရွည္စြာ႐ႈမွတ္ ခဲ့ေသာ ေယာဂီတို႕၏ ဦးေႏွာက္တြင္ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ လွ်ပ္စစ္လိႈင္းကုိ အလြန္နီးကပ္စြာ တုပယူျခင္းျဖစ္ သည္။ ထိုတည္တံ့ေသာ ဂမ္မာလိႈင္း တို႕သည္ တရား႐ႈမွတ္ရာမွ ျဖစ္ေပၚ လာေသာ ဦးေႏွာက္လိႈင္းတို႕ႏွင့္ ထပ္ တူညီသည္ကားမဟုတ္ေပ။ စမ္းသပ္ ေတြ႕ရွိမႈတို႕သည္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ဒလိုင္းလားမား၏ လုိအင္ကိုျပည့္ေစ ႏုိင္ဦးမည္ကားမဟုတ္ေပ။ ကာလ ရွည္စြာတရားထိုင္ျခင္းျဖင့္ ရရွိသည့္ စိတ္အေျခအေနမ်ဳိးသို႕ သိပၸံနည္းျဖင့္ ပို႕ေဆာင္ေပးႏုိင္ဦးမည္ကားမဟုတ္ေပ။ သို႕ေသာ္ ဤသုေတသနတို႕သည္ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံကို တံခါးတစ္ခ်ပ္ဖြင့္ ေပးႏိုင္ခဲ့ေပသည္။ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံ ကို ေရွ႕သို႕တက္လွမ္းႏိုင္ေစခဲ့သည္။ အခ်ိန္တို တရား႐ႈမွတ္ျခင္းသည္ ပင္ အာ႐ံုစိုက္ႏုိင္စြမ္း(သတိ)ကို တိုး တက္ေစႏိုင္ေၾကာင္း စမ္းသပ္မႈမ်ား ကသက္ေသျပခဲ့ၾကသည္။ ဤလက္ ေတြ႕စမ္းသပ္မႈမ်ားသည္ သိျမင္တတ္ မႈ တိုးတက္ေရး ေလ့လာမႈနယ္ကို က်ယ္ျပန္႕ေစခဲ့သည္။ အကယ္၍ ဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္မ်ားသည္ တရား ႐ႈမွတ္မႈေၾကာင့္ ဦးေႏွာက္အေပၚ သက္ေရာက္မႈမ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္မည္ ဆိုပါက ဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္မ်ားျဖစ္ ေပၚေစျခင္းသည္ ဦးေႏွာက္တြင္လို လားဖြယ္အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာေစႏိုင္ဖြယ္ရွိေပသည္။ ဦးေႏွာက္အတြင္း ျဖစ္ေပၚလာ သည့္ ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ ဂမ္မာလိႈင္း စည္းခ်က္မ်ားသည္ အထီးက်န္စိတ္ေဝဒနာ- Autism စိတ္ကစဥ့္ကလ်ား ျဖစ္မႈ Schizophrenia အစရွိေသာ စိတ္ေရာဂါတို႕၏ လကၡဏာျဖစ္ေနသည္။ ဤဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္မ်ားသည္ အျခားစိတ္ေဝဒနာရွင္တို႕၏ သိမွတ္မႈကို ေျပာင္းလဲေစရန္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ဖြယ္ရွိေနေပသည္။ ဦးေႏွာက္လိႈင္းတို႕၏ ဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္တုိ႕ကုိ မွန္ကန္ေစျခင္းသည္ စိတ္ေဝဒနာမ်ားကုသေရးတြင္ အဖိုးမျဖတ္ႏိုင္ေသာကုသနည္း တစ္ရပ္ ျဖစ္လာႏိုင္ေပသည္။ ဂမ္မာလိႈင္းစည္းခ်က္ မွန္ကန္ေစလ်က္ကုသနည္းကို စမ္းသပ္ေနဆဲ ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ နည္းပညာသစ္ကုိ ဖြံ႕ၿဖိဳးေစလိုသူ၊ နည္းပညာသစ္ကုိ လို လားသူတို႕သည္ ဤနည္းျဖင့္ စမ္းသပ္ကုသမႈခံယူရန္ အသင့္ျဖစ္ေနၾက ေပၿပီ။ မွတ္ပံုတင္စာရင္းသြင္းေနၾကေပၿပီ။ သုေတသီတို႕သည္ မ်ဳိးဗီဇျပဳ ျပင္ထားသည့္ ဗိုင္းရပ္စ္မ်ားကုိျဖစ္ေစ၊ အလင္းထုတ္လႊတ္သတၱိရွိေသာ ပစၥည္း ကိရိယာတစ္မ်ဳိးမ်ဳိးကိုျဖစ္ေစ ဦးေႏွာက္ထဲသို႕ထည့္သြင္းေပးႏိုင္စြမ္း ရွိေနၾကၿပီ ျဖစ္သည္။ ဦးေႏွာက္အတြင္းထည့္သြင္းထားေသာ လွ်ပ္ငုတ္- Electrodes တို႕သည္ လႈပ္ရွားမႈကိုျဖစ္ေပၚေစကာ နက္႐ႈိင္းေသာ ဦးေႏွာက္အပိုင္းကို တံု႕ျပန္မႈရွိေစရမည္ျဖစ္သည္။ ဦးေခါင္းခြံကုိ ထိုး ေဖာက္(ျဖတ္သန္း)ႏိုင္သည့္ သံလိုက္စက္ကြင္းျဖင့္ ဦးေႏွာက္အတြင္းပိုင္းကုိ လႈပ္ရွားတံု႕ျပန္ေစရမည္ျဖစ္ သည္။ ဦးေႏွာက္လုပ္ေဆာင္မႈအေပၚ သက္ေရာက္ႏိုင္သည့္ သံလိုက္စက္ကြင္း ကို ဦးခြံကိုျဖတ္သန္းလ်က္ ဦးေႏွာက္အတြင္းသို႕ပို႕ေပးရမည္ျဖစ္သည္။ ဤ နည္းပညာတို႕ကို ဓာတ္ခြဲခန္းအဆင့္မွ ကုသေဆာင္သို႕ လႊဲေျပာင္းေပးရမည္ ျဖစ္သည္။ ဤနည္းပညာတို႕သည္ ဦးေႏွာက္အား တံု႕ျပန္ေစမႈ၏ ပံုၾကမ္း မ်ားသာ ျဖစ္ေပသည္။ အလင္းမ်ဳိးဗီဇ-ဥစအသါနညနအငခ နယ္ပယ္သည္ လ်င္ျမန္စြာတုိးတက္လ်က္ ရွိသည္။ မၾကာေသးမီက Neuron ဂ်ာနယ္တြင္ေဖာ္ျပခ်က္အရ Optogenetic တုိ႕၏ဦးေႏွာက္အတြင္းသို႕ အလင္းဖိုင္ဘာမွ်င္တို႕ကုိ ေအာင္ျမင္စြာထည့္ သြင္းေပးႏိုင္ခဲ့သည္။ ညဴရြန္တို႕အေပၚ သက္ေရာက္မႈရွိေစႏိုင္ေၾကာင္း စမ္းသပ္ ျပသႏိုင္ခဲ့သည္။ ယုတ္စြအဆံုး တရား႐ႈမွတ္ေနစဥ္ ဦးေႏွာက္၏လုပ္ေဆာင္မႈကိုတုပသည့္ နည္းပညာတိုးတက္မႈမ်ားသည္ စိတ္ကူးယဥ္အဆင့္မွ ဓာတ္ခြဲခန္းအဆင့္သို႕ မူေရာက္ရွိလာ ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ေပသည္။ သိပၸံပညာသည္ ဗုဒၶ၏တရားမ်ားကုိ သက္ေသျပႏုိင္မည္လားဟု ေစာင့္ၾကည့္ရမည္ျဖစ္ေပသည္။ လားမားႀကီး ဒလိုင္းလားမား၏ တရားထိုင္ရသည္မွာ ပင္ပန္းလွသည္ ဟူေသာစကားသည္ မ်ားစြာစဥ္းစားဖြယ္ျဖစ္သည္။ ဒလိုင္းလားမားသည္ တိဘက္မဟာယာန ဗုဒၶဘာသာရဟန္းေတာ္ျဖစ္သည္။ တိဘက္ဗုဒၶဘာသာ သည္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာျဖစ္သည္။ လားမားဝါဒဟုလည္း ေခၚဆိုသည္။ လားမားႀကီး၏ တရားထိုင္မႈတို႕သည္ အဘယ္ေၾကာင့္ ပင္ပန္းၾကရသနည္း ဆိုသည္မွာ မရွင္းလင္းေသာ္လည္း ေထရဝါဒဗုဒၶဘာသာ၏ တရားထိုင္မႈမွာမူ ထိုသို႕မဟုတ္ေပ။ တရားထိုင္စရက္အနည္းငယ္တြင္သာ ခႏၶာကိုယ္တြင္ ေညာင္းမႈ၊ ကိုက္မႈ စေသာေဝဒနာတို႕ကုိ ႀကံဳရေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ ထိုေဝဒနာတို႕ကုိ လြန္ေျမာက္ႏိုင္ၾကၿမဲသာျဖစ္ေပသည္။ တစ္ဆက္တည္း နာရီရွည္ တရား႐ႈမွတ္ေလ့ရွိေသာ၊ ေတာ္ကူးရိပ္သာတြင္ ရက္ရွည္ၾကာ နာရီၾကာ ရွည္စြာ ႐ႈမွတ္ၾကေသာ ေျမဆင္းေတာရရိပ္သာတို႕တြင္ တရား႐ႈမွတ္ရသည္ မွာပင္ပန္းသည္ဟူေသာ မွတ္တမ္းမွတ္ရာ အေရးအသား တစ္စံုတစ္ရာ မေတြ႕ခဲ့ ရေပ။ တစ္လခြဲ၊ ႏွစ္လ၊ သံုးလၾကာ တရားထိုင္ေလ့ရွိၾကေသာ၊ မဟာစည္ရိပ္ သာ အစရွိေသာရိပ္သာတို႕တြင္လည္း တရား႐ႈမွတ္ရသည္မွာ ပင္ပန္းသည္ဟူ ေသာ မွတ္တမ္းမွတ္ရာ၊ အေျပာအဆုိ တစ္စံုတရာမရွိခဲ့ပါေခ်။ လက္ေတြ႕တြင္မူ နာရီၾကာစြာတရားထိုင္ခဲ့သူမ်ားကုိျဖစ္ေစ၊ ရက္ရွည္တရားထိုင္ခဲ့သူမ်ားကုိျဖစ္ ေစ၊ တရားအေပၚတြင္အရသာေတြ႕လ်က္ ရႊင္လန္းစြာသာေတြ႕ႀကံဳခဲ့ရေပသည္။ ဝိပႆနာ တရား႐ႈမွတ္ျခင္းသည္ အိုျခင္း၊ နာျခင္း၊ ေသျခင္း တရား တို႕ကုိပင္ လြန္ေျမာက္ႏိုင္သည္ ျဖစ္ရာ ခႏၶာကိုယ္ပင္ပန္းမႈမွ်ကုိ အဘယ္ မွ်ဆိုဖြယ္ရွိပါမည္နည္း။ ေထရဝါဒ အရ တရား႐ႈမွတ္ျခင္းသည္ အစြန္း ႏွစ္ပါးကို အလြတ္ေရွာင္ကာ မဇၩိမ ပဋိပဒါနည္းျဖင့္ ႐ႈမွတ္ျခင္းသာ ျဖစ္ သည္။ ခႏၶာကိုယ္ကို ညႇဥ္းဆဲ၍ က်င့္ ျခင္းမဟုတ္ေပ။ မိမိႏွစ္သက္ရာ ဣရိယာပထျဖင့္ ႐ႈမွတ္ျခင္းသာျဖစ္ သည္။ သို႕ေသာ္ ဒုကၡႏွင့္ခႏၶာကိုယ္ ပင္ပန္းမႈကုိမူ ခြဲျခားနားလည္ရန္ လို အပ္ေပသည္။ ေလာကီနယ္မွ မလြတ္ ေသးသမွ် ဒုကၡကိုရင္ဆိုင္ေတြ႕ႀကံဳေန ၾကမည္သာျဖစ္သည္။ ရိပ္သာဝင္၍ တရားအားထုတ္ ၾကသူတို႕သည္ အေၾကာင္းအမ်ဳိးမ်ဳိး ျဖင့္ ရိပ္သာသို႕ေရာက္လာတတ္ၾက သည္။ မတ္လစာေမးပြဲမ်ား ၿပီးဆံုး ခ်ိန္တြင္ ေက်ာင္းသား ေက်ာင္းသူ တို႕သည္ မိမိတို႕ေျဖဆိုခဲ့သည့္ စာ ေမးပြဲတြင္ အမွတ္ေကာင္းရေရးကို အေထာက္အကူျပဳေစရန္အတြက္ ေရာက္လာတတ္ၾကသည္။ နယ္တြင္ ယာဥ္တိုက္မႈျဖစ္ ခဲ့ေသာ ယာဥ္ေမာင္း တစ္ဦးသည္ ရိပ္သာသို႕ဝင္ေရာက္၍ ေခတၱေရွာင္ေနသည္ကို ေတြ႕ႀကံဳခဲ့ ဖူးသည္။ အခ်ဳိ႕ကလည္း ေလ့လာရန္ ဤမြန္ျမတ္ေသာ တရားကုိက်င့္ႀကံ အားထုတ္ဖူးေစရန္ ေရာက္လာၾက သည္။ လားမားႀကီးသည္ ႏိုင္ငံေရး တာဝန္မ်ား၊ ေလာကီအၿငိအတြယ္ မ်ားမွ ကင္းလြတ္ျခင္း မရွိေသးေပ။ ေလာကီကိစၥမ်ား ဝန္းရံ႐ႈပ္ေထြးေန ဆဲျဖစ္ေပသည္။ မဂ္ဖိုလ္ရေရးကိုသာ ေဇာက္ခ်အားထုတ္ျခင္းမျပဳႏိုင္ေသး ဟုပင္ ဆိုရမည္ျဖစ္သည္။ မိမိသည္ လားမားဝါဒ၏ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္၍ ဤမွ်မူ တရားအားထုတ္ရေပမည္ဟု အမ်ားအျမင္တြင္ တင့္တယ္ေစရန္ အတြက္ အားထုတ္ေနျခင္းျဖစ္ပါက တာဝန္အရ အားထုတ္ေနရျခင္းျဖစ္၍ ခရီးမေပါက္ႏုိင္ဘဲ စိတ္ေရာကိုယ္ပါ အမွန္တကယ္ပင္ပန္းရွာေပလိမ့္မည္။ မဂ္ဥာဏ္၊ ဖိုလ္ဥာဏ္ကို အမွန္မ်က္ ေမွာက္ျပဳလို၍ အမွန္တင္းတင္းရင္း ရင္းအားထုတ္ၾကပါမူ ထိုပုဂၢိဳလ္တုိ႕ သည္ မိမိႀကိဳးစားမႈ အေလ်ာက္ တရား ခရီးေပါက္ကာ တရားအရသာကို ခံစားၾကရမည္သာျဖစ္ေပသည္။ တရား႐ႈမွတ္အၿပီးတြင္ စိတ္၏ၿငိမ္း ေအးမႈ၊ ႐ုပ္ခႏၶာ၏ေပါ့ပါးမႈကုိ အမွန္ပင္ခံစားၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။ဝိပႆနာတရားအားထုတ္ျခင္းသည္ ခႏၶာကိုယ္အားပင္ပန္းေစသည္ဟူ ေသာအယူသည္   ေထရဝါဒသာသနာ ေတာ္၏ ဝိပႆနာလမ္းစဥ္ႏွင့္မူ ကိုက္ညီျခင္းမရွိေၾကာင္း၊ ဝိပႆနာတရား႐ႈမွတ္ျခင္း သည္ ခႏၶာကိုယ္ ပင္ပန္းေစသည္ မဟုတ္ေၾကာင္း တင္ျပလိုက္ရပါသည္။ သိပၸံပညာရွင္တို႕သည္ ဦးေႏွာက္ ကို မည္သို႕စမ္းသပ္ျပဳျပင္လႈံ႕ေဆာ္ႏိုင္ ၾကသည္ျဖစ္ေစ၊ စိတ္တြင္ နီဝရဏ အညစ္အေၾကးတို႕ကင္းစင္လ်က္ ၾကည္လင္သန္႕ရွင္းေစရန္ကိုမူမည္ သည့္သိပၸံပညာရွင္မွ် သိပၸံနည္းျဖင့္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္မည္ မဟုတ္ဘဲ ႐ုပ္နာမ္တို႕၏ျဖစ္မႈ ပ်က္မႈတို႕ကို အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱလကၡဏာေရးသုံးပါးျဖင့္ ဆင္ ျခင္႐ႈမွတ္ျခင္းျဖင့္သာရရွိႏိုင္ မည္ ျဖစ္ ေပသည္။ အသက္ ၇၅ ႏွစ္ရွိၿပီျဖစ္ ေသာ တိဘက္လားမားႀကီးဒလိုင္း လားမားသည္ မဟာယာနလမ္းစဥ္ (သို႕မဟုတ္) လားမားလမ္းစဥ္ ေအာက္တြင္ ဝိပႆနာလမ္းေပ်ာက္ ေနမည္ကို စိုးရိမ္မိပါေၾကာင္းျဖင့္.... ဖိုးေဆြ(သစ္လုပ္ငန္း)